[Toàn Quốc] Tìm hiểu trầm hương - người xưa đi địu

Theo cụ già cao quý ở Vạn Giã, mà ngày nay có con cháu nối đời theo nghề đi địu (nghề khai phá trầm kỳ), cho biết Địa chỉ phát tích nghề đi địu là từ buôn bản quang Đông, làng mạc Ninh Đông, huyện Ninh Hòa, rồi sau mới lan dần ra huyện Vạn Ninh. Còn trước nữa, tức là người huyện Tân Định (Ninh Hòa) học nghề này từ đâu, thì việc ấy không có ai biết một cách tường tận.

tượng phật trầm hương

Miếng trầm hương có lượng tinh dầu khá cao

Trong nguồn tài nguyên rừng, trầm hương & kỳ nam (gọi tắt là trầm kỳ) là 2 loại lâm đặc sản có Chi phí trị chi phí lớn nhất. Trầm hương và kỳ nam là phần gỗ chứa nhiều nhựa thơm tạo ra từ thân cây dó bầu mọc hoang Một trong những cánh rừng già Trung bộ. Cây dó có 2 loại: dó bầu (tên khoa học là Aquilaria agallocha) & dó gạch hay nói một cách khác là dó niệt (Aquilaria malaccensis). Dó gạch cũng cho trầm nhưng mùi thơm nồng, hắc, có vị tanh và Giá trị thấp. Chỉ có dó bầu mới cho ta trầm tốt và kỳ nam. Về căn nguyên tạo trầm kỳ của cây dó, có tương đối nhiều nhái thuyết không giống nhau. Từ thế kỷ XVIII, nhà bác học Lê Quý Đôn (1726-1784) đã viết trong sách Phủ biên tạp lục: “Hương ấy là bởi vì ở ruột cây dó kết thành. Dó có ba loại: dó lưỡi trâu thì thành khổ trầm, dó niệt thì thành trầm hương, dó bầu thì thành kỳ nam hương. Người ta thấy cây già lá vàng mà nhỏ, thân nhiều u bướu, thì biết ngay là có hương, chặt mổ để lấy”.



Trước trên đây cây dó bầu mọc nhiều ở những vùng đồi núi của thức giấc Khánh Hòa. Sách Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán triều Nguyễn, phần viết về thổ sản của tỉnh Khánh Hoà cũng ghi: “Vùng núi những huyện đều có kỳ nam, trầm hương. Dân xóm An Thành huyện Tân Định hàng năm đi tìm kiếm để nạp, năm nào ko có kỳ nam phải nạp thay bằng trầm hương”. Trầm Khánh Hòa tập kết nhiều ở rừng núi các huyện Vạn Ninh, Ninh Hòa, Khánh Vĩnh, trong đó nhiều người biết đến đặc biệt là vùng núi Hòn Chảo ở Tu Bông, Vạn Giã (thuộc huyện Vạn Ninh) mà lừng danh đã đi đến ca dao: “Cây quế thiên thai mọc ngoài khe đá, Trầm Nơi Vạn Giã hương toả sơn lâm”.

thác trầm hương

Cây dó bâu tạo trầm hương

lúc được hỏi về ông tổ của nghề, người lớn tuổi lớn tuổi cho biết thêm, nghề này ko có ông tổ, cũng với những nghề đi củi, đốt than, chặt cây, đẵn gỗ, làm súc, chặt củi kèo, củi thước, gài bẫy, đi săn…

Có thể kể ra trên đây các lớp người tiên phong từ thời thời xưa, đó là ông Thừa Lương (con ông chồng Cửu, ở Vạn Giã), nối tiếp là Bảy Lùn, Bảy Ba, ông Bớt (Nguyễn Hường), rồi đến ông Phạm Hỉnh (tên gọi là ông Điền) ở xã Vạn Bình, ông Giỏi, và lớp gần đặc biệt là ông Sáu Mùi (Nguyễn Mùi). Tất cả các người ấy đều đi tìm kiếm trầm hương, kỳ nam từ thời xưa 1975. tới những năm 80 (thế kỷ XX) ở huyện Vạn Ninh, những làng Vạn Thắng, Vạn Phú, Vạn Hưng… & đặc biệt là tại thị trấn Vạn Giã, số người đi núi tìm trầm hương nhiều lắm. Họ ra đến La 2, Phước Lãnh (Phú Yên), An Khê (Bình Định), rồi Ba Tơ (Quảng Ngãi), đến tới Quế Sơn, Trung Phước, Trà My, Tác Bỏ (Quảng Nam), lặn lội vào tận rừng sâu, lên tít núi cao, hợp tác với người dân tộc tại địa phương để tìm trầm hương. Ở Vạn Ninh, mãi đến tận thời điểm ngày hôm nay, vẫn còn đấy nhiều bạn đi tìm kiếm trầm kỳ, lục lạo, đào xới các gốc cây dó mà ngày trước họ đã tìm gặp, với chờ đợi còn sót lại chút gì. đấy là một nghề vô cùng cam go, mất an toàn, có khi còn mất cả tính mạng: hot rét do muỗi rừng, gặp ác thú, lạc đường, bị nước bầy cuốn trôi… cho nên mới có chuyện “ngậm ngãi tìm trầm”, rồi hóa thành người rừng như lời kể lại của không ít cụ thời xưa. chính xác là “ăn của rừng, rưng rưng nước mắt”!

cách nhận biết trầm hương